Di destpêka sedsala 20an de (piştî Şerê Cîhanê yê Yekem), hêzên împeryalîst ên wê demê (bi taybetî Brîtanya û Fransa) li gorî xwestek û berjewendiyên xwe yên jeopolîtîk û aborî Rojhilata Navîn ji nû ve dîzayn kirin.
Di destpêka sedsala 20an de (piştî Şerê Cîhanê yê Yekem), hêzên împeryalîst ên wê demê (bi taybetî Brîtanya û Fransa) li gorî xwestek û berjewendiyên xwe yên jeopolîtîk û aborî Rojhilata Navîn ji nû ve dîzayn kirin. Saziyên wekî Peymana Sykes-Picot (1916), Peymana Sevr (1920) û paşê Peymana Lozanê (1923) encamên vê yekê bûn.
Di wê demê de, kurd wekî neteweka bi hêz, organîze û bi yekdengî nebûn. Tevgerên kurdî yên wê demê bi piranî lokal û ne têra xwe bi hev ve girêdayî bûn. Ev yek hişt ku di danûstandinên mezin de dengê wan kêm bimîne an jî qet neyê bihîstin. Encama vê, bû dabeşkirina Kurdistanê di nav çar dewletan de, bêyî mafên neteweyî yên kurdan bên nasîn.
Îro rewş gelekî cuda ye: Kurd li her çar parçeyan bêtir organîzekirî ne: Li Başûrê Kurdistanê hikûmetekî federal heye bi tecrûbeya salan, hêzên leşkerî (Pêşmerge), aborî û dîplomasiyeka xwe heye. Li Rojava jî tecrûbeya xweseriyê ya bi salan heye. Li Bakurê Kurdistanê tevgerên siyasî, civakî û çandî yên bi hêz hene. Li Rojhilat jî tevgerên çekdar ên xurt hene û gel bêtir birêxistin e.
Têkiliyên navbera parçeyan zêdetir bûne: Bi saya teknolojî, medya civakî, koçberî û hin kanalên siyasî, kurd li seranserê Kurdistanê bêtir xwe wekî yek netewe dibînin.
Bala cîhanê: Êrîşên li ser Kobanê (2014-2015), referandûma serxwebûnê ya 2017an li Başûr, şerê li dijî DAIŞê û rewşa niha ya li Sûriye û Îranê, hişt ku kurd wekî aktorekî girîng di rojevê de bin. Dewletên mezin (DYE, Ewropa, Rûsya, Îsraîl carinan) bi awayekî pragmatîk nêzî kurdan dibin. Ev nêzîkatî her tim li gor berjewendiyan, lê ne li gorî mafên neteweyî yên kurdan teşe digirin.
Di dawiyê de berjewendî derbasdar in. Dagirkerên Kurdistanê wê tu carî mafên rewa ên kurdan nas nekin, lê divê bê zanîn ku eger ev maf li ber berjewendiyên hêzên mezin jî bibine metirsiyeka stratejîk , wê ew jî li gel dagirkerên Kurdistanê helwest bigirin ku mînakên vê rastiyê di dîrokê de ne yek û dudu ne. Mînak ji dema nêz: DYE û Ewropa di şerê li dijî DAIŞê de piştgiriya Rojava kirin, lewre DAIŞ êdî bûbû pirsgirêk û metirsiyeka mezin ji bo wan jî. Lê dema dewleta tirk êrîşê Rojava kir, ji holê wenda bûn.
Di Sûriyeya piştî Esed de jî, danûstandinên mezin dibe ku li ser serê kurdan bêne kirin (wekî di sala 1916an de).
Tirkiye û Îran tu carî qebûl nakin ku kurd statuyeke fermî ya xurt bi dest bixin.
Ji ber vê yekê: Kurd divê li gor berjewendiyên xwe yên neteweyî û yekgirtî tevbigerin.
Ev tê wateya:Xurtkirina yekîtiya navxweyî (di nav partî û grûpan de, û di navbera parçeyan de).
Pêşxistina stratejiyeke neteweyî ya demdirêj û ya demî jî divê, ne tenê reaksiyonên rojane.
Bikaranîna qertên xwe yên herî bi hêz:
Demografî (kurd li herêmê mezintirîn neteweya bêdewlet in),
Pozîsyona jeostratejîk (li ser rêyên enerjiyê û sînorên girîng in),
Di gelek aliyan de dikare piştgiriya navneteweyî were bidestxistin ku ev jî bi têkilî, dîplomasî û li ser bingeha berjewendiyên hevpar dikare pêk were. Ya grîngtirîn ku divê kurd xwe tenê nespêrin alîkariyên ji derve; lê divê kapasîteya xwe ya navxweyî (aborî, perwerde, leşkerî, dîplomasî) xurt bikin.
Di encamê de, dîroka sedsala 20an ders e: Gava kurd ne amade bûn, derfet wenda bûn. Îro derfet hene, lê tenê eger kurd bi hişmendî, bi yekdengî û bi stratejiyeka zelal tevbigerin, dikarin encamên çêtir bi dest bixin. Ne berjewendiyên hêzên ji derve an jî nakokiyên demkî yên navxweyî, lê berjewendiyên neteweyî yên kurdan divê bibine pîvana sereke.