Li ser stêrnasî û avasaziya Girê Mirazan pirtûkeke nû hat weşandin

Di platforma firotina pirtûkan a cîhanî de li ser warê herî kevnar ê mirovahiyê Girê Mirazan (Xirabreşk) ê Rihayê pirtûkeke nû ya lêkolînî bi navê "The Gobekli Gates: The Doors of the Old World" ket ber destê xwendevanan. Pirtûk ji aliyê lêkolîner û bijîşkê navdar ê Swîsreyî Dr. Diogo Sennfelt (D. Sennfelt) ve bi zimanê Îngilîzî hatiye nivîsandin û bi kûrahî li ser hevrêzbûna stêrnasiyê, avasazî, mîmarî û sembolîzma kevnar a herêmê disekine.

Li gor Amazonê weşandiye, berhem di 13'ê Rezbera 2026'an de bi çapa dîjîtal (Kindle Edition) ketiye ber destê xwendevanan û ji 248 rûpelan pêk tê. Di pirtûkê de tezeke berbiçav ji bo ronîkirina sirên stêrnasiyê yên bi salan bûbûn sedema gengeşeyan tê pêşkêşkirin.

Nîqaşa dehsalan a du ekolên stêrnasiyê

Girê Mirazan ê li nêzîkî bajarê Rihayê, ku dîroka avakirina wê vedigere 11 hezar û 500 sal berê (Serdema Neolîtîk), wekî yekemîn perestgeha mezin a cîhanê tê naskirin. Di navbera stêrnas û pisporên arkeoastronomiyê de bi salan e nîqaşeke dijwar li ser arasteya van stûnên T-yî hebû: Gelo rûyê stûnên navendî ber bi kîjan stêrkê ve diçû?

• Ekola Siriusê: Di sala 2013'an de stêrnasê navdar ê Zanîngeha Politecnico di Milano Giulio Magli tezek bi pêş ve xistibû. Magli gotibû, stûnên mezin ên T-yî yên li navenda her xelekekê berê xwe dane hildana stêrka Siriusê ku stêrka herî geş a asîmanê şevê ye. Li gor vê nêrînê, dema ku Sirius piştî hezaran salan cardin li asoyê diyar bûye, mirovên kevnar ji bo wê perestgeh ava kirine.
• Ekola Denebê: Lê beşeke din a pisporan (di nav de stêrnasê spanî Juan Antonio Belmonte û lêkolînerê brîtanî Andrew Collins) destnîşan dikir, mîxwera navendî ne ber bi başûr û Siriusê ve, lê ber bi bakur û stêrka Denebê ya di komstêrka Qûyê de hatiye arastekirin.

Teza nû ya Sennfelt: Her du ekol jî rast bûn

Lêkolîner D. Sennfelt di pirtûka xwe ya nû de bersiveke nûjen û hevgirtî dide vê kêşeya dîrokî û îdia dike, her du ekolên stêrnasiyê jî di heman demê de rast bûn. Li gor tesbîta Sennfelt, eksena di navbera cotstûnên T-yî yên navendî de di heman sedsalê de du stêrk bi hev re li ser heman xetê digirtin: li seriyekî hildana stêrka Siriusê û li seriyê din jî avabûna stêrka Denebê.

Ev hevrêzbûna du-alî di asmanê Rihayê de tenê di navbera salên 10.900 û 7.500'an ên beriya zayînê de dikaribû pêk bihata. Ev paceya dema stêrnasiyê tam bi serdema avakirin, geşedan û bikaranîna Girê Mirazan a ji aliyê civakên ne-cotkar ve li hev tê.

Guherîna asman û mîhengkirina eksena xelekên nû

Ji ber lerizîna eksena erdê (tevgera presesyonê), asmanê şevê di her sedsalê de gav bi gav hinekî ber bi aliyekî ve dilerize û cihê stêrkan diguhere. Avakerên Girê Mirazan ev diyardeya xwezayî bi kûrahî dizanîn. Ji ber vê yekê, gava ku wan xelekeke nû ya kevirî ava dikir (wekî xelekên A, B, C û D ên ku arkeologan dîtine), wan eksena stûnên navendî hinekî din dizivirand.

Bi vî awayî wan di her qonaxa avakirinê de xeta perestgeha xwe li beramberî wê stêrka ku piştî 5.700 salan li bin asoyê vedigeriya, bi awayekî zindî û hevrêz girtiye.

Sembolîzma kevnar: Hêlîn, hêk û teyrê Qûyê

Pirtûk her wiha çîroka herî qedîm a li pey van nexş û sembolên kûr ronî dike. Çîroka kozmolojîk a hêk, hêlîn û teyrê Qûyê bi tevahî li gor nîgarên li ser stûnan tê vegotin. Sennfelt diyar dike, cotstûnên mezin ên T-yî yên li navenda perestgehê wekî cotek temamker têne xwendin:

• Li ser stûnekê rovî, heyva nû û komstêrka Heftbira (Pleiades) cih digirin.
• Li ser stûna duyemîn jî gayê kovî yê hêzdar wekî sembola hêz û dewlemendiyê hatiye kolandin.

Ji Girê Mirazan heta Karahan Tepe, Sayburç û Derinkuyuyê

Nivîskar xebata xwe tenê bi Girê Mirazan sînordar nahêle; qadên din ên projeya "Taş Tepeler" ê Rihayê jî digire nav lêkolîna xwe. Şûnwarên wekî Karahan Tepe, Sayburç, Peykerê Rihayê (Urfa Man) û hewzên pîroz ên kaniyên avê di nav vê pergala bawerî û stêrnasiyê de têne nirxandin.

Di pirtûkê de tê gotin, nexşeyeke qedîm a berfireh heye ku ji kaniyên li jora Deşta Heranê dest pê dike û heta şikeft û bajarên bin erdê yên wekî "Derinkuyu" û keleha dîrokî ya Troyayê dirêj dibe.

Li ser nivîskar: Dr. Diogo Sennfelt kî ye?

Nivîskarê pirtûkê Dr. Diogo Sennfelt bijîşk û psîkiyatrîstekî pispor ê li Swîsreyê ye. Ew di heman demê de lêkolînerê serbixwe yê şaristaniyên berê, erdnasî û arkeoastronomiyê ye. Ji bilî lêkolînên wî yên zanistî yên li ser derûnasî û psîkiyatriyê, bi nivîs û tezên xwe yên li ser cihê erdnîgarî yê efsaneya Atlantîsê û xwendina çavkaniyên dîrokî tê naskirin.

Di nav berhemên wî yên berê de sê rêza "Memories of Atlantis" ("Codex Atlantis"), pirtûka "Moses: The African Origins of the Covenant" (2026) û "The Book of Heaven: The Wisdom of the First Astronomer" cih digirin.

Nirxandina giştî

Pirtûka "The Gobekli Gates: The Doors of the Old World" ji bo têgihiştina şaristanî, mîmarî û zanyariya mirovahiyê ya beriya 11 hezar û 500 salan nihêrîn û nîqaşeke nû li ser stêrnasiya kevnar vedike û îdia dike ku mirovên wê serdemê xwedî zanîneke asmanî ya gelekî kûr û pêşketî bûn.

Wêne: Amazon