Xelata Nobelê ya Wêjeyê ya sala 2026'an dan nivîskara Kanadayî Anne Carson

Akademiya Swêdê di 8'ê Kewçêra 2026'an de ragihand, Xelata Nobelê ya Wêjeyê ya sala 2026'an ji bo helbestvan, wergêr û nivîskara navdar a Kanadayî Anne Carson hatiye dayîn. Ev xelat ji bo cîhana wêjeyê wekî serkeftineke mezin a nûbûn û ceribandina zimanî hat nirxandin.

Li gor daxuyaniya fermî ya Akademiya Nobelê weşandiye, xelata îsal dane Carson. Ji ber "afirîneriya wê ya wêrek û nûjen ku di diyalogeke lîstikvanî ya bi kevneşopiya klasîk re, ji bo wêjeya hevdem formên nû afirandiye". Dema ku ev biryara dîrokî hat ragihandin, Carson li Îslandayê bû û got, ew gelekî matmayî maye lê ji ber vê rûmeta bilind pir serbilind û bextewar e.

Şoreşa Formê di Wêjeya Cîhanî de

Anne Carson ku di sala 1950'î de li Torontoya Kanadayê ji dayik bûye û niha li bajarê New Yorkê yê Amerîkayê dijî, bi şêwaza xwe ya bêhempa sînorên kevneşopî yên di navbera celeban de hildiweşîne. Li gor zanyariyên di biyografiya fermî ya Nobelê de hatine tomarkirin, wê doktoraya xwe li Zanîngeha Torontoyê li ser wêjeya Yewnan a kevnar temam kiriye û li zanîngehên navdar ên cîhanê wekî McGill, Michigan û NYU ders daye. Carson helbest, gotar, rexneya edebî, şano û wergerê di heman metnê de digihîne hev û modelekî nû yê vegotinê pêşkêş dike.

Ji Mîtolojiya Yewnan heta Serdema Nûjen: Berhemên Sereke

Yek ji berhemên wê yên herî navdar helbest-romana bi navê "Jiyannameya Sor" (Autobiography of Red) e ku di sala 1998'an de derketiye. Carson di vê pirtûkê de efsaneya cinawirê baskdar Geryon û lehengê mîtolojîk Herakles hildide û wê di serdema nûjen de wekî çîrokeke hezkirin û êşê ji nû ve dadirêje. Di sala 2013'an de jî berdewamiya vê berhemê bi navê "Red Doc" weşand.

Pirtûka wê ya felsefî "Eros the Bittersweet" (1986), ku li ser têgeha evînê ya di helbestên Sapphoyê de hatiye nivîsandin, li seranserê cîhanê wekî şahesereke edebî û felsefî tê qebûlkirin. Carson di vê xebatê de wateya peyva kevnar a Yewnanî ya "şirîn-tal" (glukupikron) vedikole. Wergerên wê yên ji bo helbestvan Sappho yên bi navê "If Not, Winter" û wergerandina şanonivîsên wekî Euripides û Sophocles jî zimanê helbesta kevnar rasterast anîne ser zimanê hemdem.

Di berhema xwe ya hunerî û kûr a bi navê "Nox" (2010) de, Carson ji bo bîranîna birayê xwe yê wefatkirî pirtûkek bi şêwaza akordiyonê amade kiribû ku tê de wêneyên malbatê, name, nivîsên bi destxet û helbest bi hev re hatibûn girêdan. Berhema wê ya herî dawî ya bi navê "Wrong Norma" jî di sala 2024'an de bal kişandibû ser xwe. Nivîskar beriya niha bi Xelata T.S. Eliot, xelata "PEN/Nabokov" û gelek xelatên din ên navdewletî hatibû xelatkirin.

Dengvedana Cîhanî û Berteka Nivîskaran

Nûçeya wergirtina xelatê di nav rewşenbîr û nivîskarên cîhanê de pêleke mezin a dilxweşiyê çêkir. Nivîskara mezin a Kanadayî Margaret Atwood kêfxweşiya xwe anî ziman û destnîşan kir ku Carson dengê herî resen û kûr ê serdema me ye. Gelek rexnegirên rojnameyên The Guardian û The New York Timesê jî dan zanîn, ev biryara Komîteya Nobelê wêrekî û nirxa nûbûna wêjeyî xelat kiriye.

Di Dîroka 125 Salî ya Nobelê de Jina 19'mîn

Anne Carson piştî Alice Munro (2013) dibe duyemîn nivîskara ji Kanadayê ku vê xelatê distîne. Her wiha di dîroka 125 salî ya Xelata Nobelê ya Wêjeyê de ew dibe tenê nivîskara jin a 19'emîn ku bi vê xelatê tê rûmetdarkirin. Ev amar careke din nîqaşên li ser kêm-nûneratiya jinan di xelatên navneteweyî de anî rojevê û wekî gaveke erênî hat pêşwazîkirin.

Ji bo Wêje û Wergera Kurdî Derfeteke Nû

Her çend heta niha pirtûkeke serbixwe ya Anne Carson li Kurdî nehatibe wergerandin jî, çend helbestên wê di salên borî de di kovarên wêjeyî yên Kurdî de cih girtiye. Rewşenbîrên Kurd dibêjin, ji bo nivîskar, wergêr û helbestvanên Kurd şêwaza Carson a hûnandina mîtolojî û zimanê rojane mînakeke pir hêja ye û pêwîst e berhemên wê yên sereke di li Kurdî werin wergerandin.

Merasîma Fermî ya li Stokholmê

Xelata Nobelê ya Wêjeyê ya îsal bi qasî 11 milyon kronên Swêdî (nêzîkî 1.2 milyon dolarê Amerîkî) ye. Li gorî bernameya fermî ya Weqfa Nobelê, merasîma rûmetdarkirin û pêşkêşkirina medalyayan dê di 10'ê Berfanbara 2026'an de, di salvegera wefata Alfred Nobel de, li paytexta Swêdê Stokholmê bi beşdariya malbata keyaniyê were lidarxistin.

Wêne: Kurdistan24